Myślenie na skróty

Eliot Aronson, Człowiek istota społeczna, Warszawa 1999

Według psychologów społecznych, Susan Fiske i Shelly Taylor, ludzie są „skąpcami poznawczymi” (cognitive misers) – tzn. zawsze starają się oszczędzać swoją energię poznawczą. Licząc się z tym, że mamy ograniczoną zdolność przetwarzania informacji, staramy się stosować strategie, które upraszczają złożone problemy. Dokonujemy tego, ignorując niektóre informacje w celu  zredukowania naszego obciążenia poznawczego; albo „nadużywamy” innych informacji, żeby ustrzec się od konieczności szukania większej ich ilości; albo możemy być gotowi zaakceptować niedoskonałe rozwiązanie, ponieważ jest ono niemal wystarczająco dobre. Te strategie „skąpca poznawczego” mogą być skuteczne – wykorzystując dość dobrze naszą ograniczoną zdolność poznawczą do przetwarzania niemal nieskończonej masy informacji, lecz mogą także prowadzić do poważnych błędów i uprzedzeń, zwłaszcza wtedy, gdy wybieramy niewłaściwą prostą strategię lub gdy w pośpiechu ignorujemy jakąś istotną informację.

Niektórzy czytelnicy mogą być przygnębieni dowiadując się, że nie są tak racjonalni czy tak ściśli w swym myśleniu, jak mogliby przypuszczać. Przyjemnie jest wierzyć, że umysł człowieka ma nieograniczone, często ukryte możliwości,  jak głosi wiele popularnych książek psychologicznych. Przyjemnie jest wierzyć, że ma się osobiste połączenie z absolutem. Jednakże niebezpiecznie jest nie zdawać sobie sprawy, że nasze „myślenie na skróty” może produkować nastawienia i uprzedzenie, które są dalekie od absolutu. Jeśli nie uświadomimy sobie naszych ograniczeń poznawczych, nie możemy nic zrobić dla ich przezwyciężenia. Jeśli na przykład nie uprzytomniamy sobie, że często oceniamy innych na podstawie stereotypów lub że sposób przedstawienia informacji może zniekształcić naszą ocenę, to nie jesteśmy w stanie przedsięwziąć żadnych kroków dla skorygowania naszych błędów. Co gorsza, nie przyznając, że jesteśmy „skąpcami poznawczymi”, możemy dojść do przekonania, że nasza osobista perspektywa jest jedyną perspektywą, jaka istnieje, a zatem jest równoznaczna z Prawdą. Jak świadczy historia, bardzo łatwo popełnia się czyny pełne nienawiści i okrucieństwa ten, kto uważa, że ma absolutną słuszność. Fakt, że jesteśmy „skąpcami poznawczymi”, nie oznacza, iż jesteśmy skazani na błędy. W istocie, gdy już znamy niektóre ograniczenia i rozpowszechnione uprzedzenia ludzkiego umysłu, możemy zacząć myśleć nieco jaśniej i podejmować roztropniejsze decyzje.



Comments are closed.