Skuteczność psychoterapii (1) -zaburzenia lękowe, nastroju i odżywiania

Książka Skuteczność Psychoterapii Jadwigi M. Rakowskiej zawiera przegląd metaanaliz dotyczących skuteczności psychoterapii. Jest to ujęcie naukowe, badawcze, statystyczne. Odpowiada sucho na pytanie jaka modalność i jaka terapeutyczna relacja – w świetle naukowych badań- ma potwierdzoną skuteczność, większą niż efekt placebo. Nie daje oczywiście informacji jak w przypadku danego klienta proces leczenia będzie przebiegał i ani gwarancji, że wybrana terapia zakończy się sukcesem. Przytoczone poniżej wnioski nie oznaczają także, że zachęcam kogokolwiek do autodiagnozy czy wyręczania terapeutów w wyborze technik terapeutycznych. Uważam jednak, że w sytuacji, w której na rynku pełno jest pseudoterapeutów wszelkiej maści, prawa klienta nie są wystarczająco respektowane a temat skuteczności psychoterapii jest często dyskutowany warto zapoznać się z neutralną panoramą badań dotyczących skuteczności poszczególnych modalności.

Mierzenie skuteczności może wydać się problematyczne. Na przykład, nie wszystkie czynniki terapeutyczne są mierzalne, trudno je wyodrębnić, badanie wymaga oceny w wielu punktów widzenia i ponawialnej po upływie określonego czasu. Wyniki badań często są niejednoznaczne. Replikacja daje czasem odbiegające od pierwotnych wyniki, co należy przypisać czynnikom niespecyficznym. Bada się terapie prowadzone wg podręcznika, nie odpowiadają więc one w pełni rzeczywistej praktyce klinicznej, w której terapeuci używają różnych technik i spotykają się ze złożonymi problemami klientów.

Dla mnie z tego kompendium wiedzy o skuteczności terapii wynikają dwa ważne wnioski. Pierwszy: nie wszystkie modalności, z jakimi spotkać się można na rynku usług terapeutycznych były (lub mogą być) systematycznie przebadane i zweryfikowane pod względem skuteczności. Drugi: nie ma wśród przebadanych metody dominującej pod względem skuteczności (z lekką przewagą metod behawioralno-poznawczych). Nie jest więc prawdą, jak czasem sugerują terapeuci psychoanalityczni i psychodynamiczni, że warunkiem trwałej poprawy stanu klienta jest sięgnięcie do „głębin nieświadomości”– na co ma pozwalać tylko i wyłącznie psychoanaliza. Istnieją klienci, którzy porzucają terapię psychodynamiczną aby z sukcesem zakończyć behawioralno-poznawczą; istnieją i tacy, którzy czynią odwrotnie.

Poniżej pierwsza część wniosków z przedstawionych analiz dotyczących zaburzeń lękowych, nastroju i odżywiania.
(za Jadwiga M. Rakowska, Skuteczność Psychoterapii, Scholar 2005):

Przedstawione w rozdziale badania dowodzą, że w leczeniu lęku uogólnionego metodą skuteczną jest terapia poznawczo-behawioralna skoncentrowana na modyfikacji nieracjonalnych przekonań związanych z jego występowaniem oraz trening relaksacyjny zorientowany na kontrolowanie lęku.

W leczeniu fobii społecznej metodą skuteczną okazała się ekspozycja na sytuacje społeczne wywołujące lęk. Połączenie jej z poznawczą modyfikacją przekonań związanych z występowaniem lęku zwiększa jej skuteczność.

W leczeniu zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych metodą skuteczną jest ekspozycja na bodźce wywołujące lęk obsesyjny z zapobieganiem reakcji kompulsyjnej. Metodą prawdopodobnie skuteczną jest terapia poznawcza.

W leczeniu agorafobii skuteczna jest ekspozycja na bodźce wywołujące lęk. Wspomaganie przez małżonka stosowania ekspozycji na bodźce, które budzą lęk, prawdopodobnie zwiększa jej skuteczność.

W leczeniu paniki metodami skutecznymi są poznawcza technika modyfikowania interpretacji fizjologicznych doznań wywołujących atak paniki, jak również ekspozycja na bodźce wywołujące lęk oraz trening relaksacji.

W leczeniu zaburzenia stresu pourazowego metodą skuteczną jest ekspozycja w wyobraźni na bodźce wywołujące lęki. Metodami prawdopodobnie skutecznymi są ekspozycja w wyobraźni na bodźce, które budzą lęk, wspomagana ruchami gałek ocznych, jaki i wspomagana pisaniem, oraz terapia poznawcza. Metodą prawdopodobnie skuteczną jest także behawioralno-poznawczy trening radzenia sobie z lękiem, obejmujący poznawczą technikę modyfikacji nieracjonalnych przekonań związanych z występowaniem lęku, samoinstruowanie dotyczące adekwatnego zachowania w sytuacji wywołującej lęk, relaksację, wyobrażanie sobie siebie w stresującej sytuacji i werbalizowanie uczuć oraz odgrywanie adekwatnych zachowań w tej sytuacji.

W leczeniu depresji metodą skuteczną jest terapia poznawczo-behawioralna nastawiona na modyfikację przekonań związanych z depresją, terapia behawioralna nastawiona na zaktywizowanie pacjentów, terapia interpersonalna skoncentrowana na rozwiązywaniu konfliktów interpersonalnych. Metodą prawdopodobnie skuteczną jest trening rozwiązywania problemów. W leczeniu depresji u kobiet, u których problemy małżeńskie poprzedziły wystąpienie depresji metodą prawdopodobnie skuteczną jest małżeńska terapia rodzinna i grupowa psychoedukacja.

W leczeniu bulimii metodą efektywną jest terapia poznawczo-behewioralna skoncentrowana na zmianie nawyków żywieniowych, przekonań dotyczących wagi i wyglądu oraz umiejętności rozwiązywania problemów. Włączenie do standardowej wersji tej terapii jako elementu dodatkowego – ekspozycji na bodźce wywołujące lęk z zapobieganiem reakcji wymiotowania zwiększa jej skuteczność. Terapia interpersonalna zorientowania na rozwiązywanie problemów interpersonalnych związanych z bulimią jest metodą równie skuteczną.


Comments are closed.